Ana sayfa › Rehberler › Bir şarkının tonunu nasıl bulurum: kulakla, akorlarla ve tabloyla
Bir şarkının tonunu nasıl bulurum: kulakla, akorlarla ve tabloyla
Ton nedir, majör–minör farkı, göreli minör, akor listesinden tonu çıkarma yöntemi ve her tonun akor tablosu. Sayfalarımızdaki "orijinal ton" nasıl hesaplanıyor.
Ton, şarkının "ev" notasıdır: melodinin dinlenmeye geldiği, akorların etrafında döndüğü merkez. Tonu bilmek üç şeye yarar: hangi akorların geleceğini tahmin edersin, şarkıyı sesine göre taşırken nereden nereye gittiğini bilirsin ve solo çalacaksan hangi gamı kullanacağını görürsün. Bu yazı tonu üç yolla bulmayı anlatır: kulakla, akor listesinden ve tabloyla.
Majör mü, minör mü
Her tonun bir majör bir minör hâli vardır ve ikisi aynı akorları paylaşır: C majör ile A minör aynı yedi akoru kullanır (C, Dm, Em, F, G, Am, Bdim). Buna göreli minör denir; majörün altıncı derecesi göreli minördür (C → Am, G → Em, D → Bm, F → Dm). Fark, şarkının hangi akorda "eve döndüğüdür": nakaratın son akoru C ise şarkı C majördür, Am ise A minördür. Sayfalarımızda ton hesaplanırken tam bu soru sorulur; göreli majör–minör ayrımı belirsizse şarkı ton listelerine alınmaz.
Yöntem 1: Kulakla
- Şarkının nakaratını dinle, son akorunda dur. Melodinin "bittiği" notayı mırıldan.
- O notayı gitarda bul. 6. telde 1. perde F, 3. perde G, 5. perde A, 7. perde B, 8. perde C, 10. perde D, 12. perde E.
- Aynı notanın majör ve minör akorunu çal; şarkıyla hangisi uyuşuyorsa ton odur.
Bu yöntem en güvenilir olanıdır, ama pratik ister. Başlangıçta ikinci yöntemle doğrula.
Yöntem 2: Akor listesinden
Şarkının akorlarını yaz, aşağıdaki tabloda hangi satır hepsini içeriyorsa ton odur. Örnek: G, D, Em, C → G majör satırı (ya da göreli minörü Em). Am, F, C, G → C majör ya da A minör; şarkı Am'de başlayıp Am'de bitiyorsa A minör.
| Ton | I | ii | iii | IV | V | vi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| C / Am | C | Dm | Em | F | G | Am |
| G / Em | G | Am | Bm | C | D | Em |
| D / Bm | D | Em | F#m | G | A | Bm |
| A / F#m | A | Bm | C#m | D | E | F#m |
| E / C#m | E | F#m | G#m | A | B | C#m |
| F / Dm | F | Gm | Am | Bb | C | Dm |
| Bb / Gm | Bb | Cm | Dm | Eb | F | Gm |
| Eb / Cm | Eb | Fm | Gm | Ab | Bb | Cm |
Tabloya sığmayan bir akor varsa (örneğin G majörde F akoru) ya "ödünç" akordur ya da ton değişmiştir; Türkçe popta ve rock'ta bu sık olur ve tonu bozmaz.
Yöntem 3: Beşli akor ipucu
Bir tonun en güçlü çekimi V → I geçişidir: G'den C'ye, D'den G'ye, E'den Am'a. Şarkıda hangi iki akor "gerilim–çözüm" gibi geliyorsa çözülen akor tondur. Minör tonlarda V akoru çoğunlukla majör yapılır (Am tonunda E, Dm tonunda A); bir minör şarkıda beklenmedik bir majör akor görürsen o V'tir ve tonu ele verir.
Sayfalarımızda ton nasıl hesaplanıyor
Her şarkı sayfasındaki "orijinal ton" akor dizisinden hesaplanır: bütün akorların süresi tartılır, 24 tonun (12 majör, 12 minör) her biri için uyum puanı çıkar, en yüksek puanlı ton yazılır. Göreli majör ve minör aynı akorları paylaştığı için ikisinin puanı yakın çıkabilir; bu durumda şarkının başlangıç ve bitiş akorlarına bakılır. Puan farkı yine de küçükse "ton güveni" düşük sayılır ve şarkı A minör tonundaki şarkılar gibi listelere alınmaz; sayfada ton yine yazar, ama listeye girmek için daha kesin bir kanıt istenir.
Tonu bildikten sonra
Şarkı sesine ağır geliyorsa transpoze ile tonu değiştir; barre akorlar geldiyse kapo ile şekilleri açık pozisyona indir. Aynı tondaki şarkılar birbirine benzer geçişler içerir; bir tonu öğrendiysen o tonun listesinden bir sonraki şarkıyı seçmek en hızlı ilerleme yoludur.