Ana sayfa › Rehberler › Transpoze nedir: şarkıyı sesine göre taşıma ve kapo ile ilişkisi
Transpoze nedir: şarkıyı sesine göre taşıma ve kapo ile ilişkisi
Transpoze (ton değiştirme) ne demek, yarım ses hesabı, sesine uygun tonu bulma yöntemi, transpoze ile kapo arasındaki fark ve hangi durumda hangisini seçmeli.
Transpoze, şarkının bütün akorlarını aynı miktarda yukarı ya da aşağı taşımaktır. Şarkı C majördeyse ve iki yarım ses aşağı alırsan Bb majör olur; C → Bb, F → Eb, G → F, Am → Gm. Melodi ve akorlar arasındaki bütün ilişkiler korunur, yalnız merkez kayar. Söylerken sesin yetmediği ya da fazla pes kaldığı her şarkıda ilk yapılacak şey budur.
Yarım ses hesabı
On iki nota bir daire oluşturur: C, C#, D, D#, E, F, F#, G, G#, A, A#, B, sonra tekrar C. (C# ile Db aynı sestir; hangi adın yazılacağı tona bağlıdır.) Transpoze bu dairede kaç adım gidildiğidir. +2 = bir tam ses yukarı, −3 = bir buçuk ses aşağı. Her akorun kökü aynı sayıda adım atar; akorun türü (majör, minör, 7) değişmez.
| Orijinal | −2 | −1 | +1 | +2 | +3 |
|---|---|---|---|---|---|
| C | Bb | B | C#/Db | D | Eb |
| G | F | F#/Gb | G#/Ab | A | Bb |
| Am | Gm | G#m | Bbm | Bm | Cm |
| Em | Dm | D#m | Fm | F#m | Gm |
| D | C | C#/Db | Eb | E | F |
Sesine uygun tonu bulma
- Şarkının en tiz notasını bul: nakaratın en yüksek yerini mırıldan. Rahatça çıkıyor mu, zorlanıyor musun, hiç çıkmıyor mu?
- Zorlanıyorsan bir yarım ses indir, tekrar dene. Hiç çıkmıyorsa iki-üç yarım ses.
- Şimdi en pes notaya bak: kıtanın başı çoğunlukla en pes yerdir. Orası da ses veriyorsa ton budur; boğuluyorsa arada kalmışsın demektir, bir yarım ses yukarı çık ve nakaratı hafif kafa sesiyle söyle.
Kural: bir şarkıyı transpoze etmek için en tiz ve en pes nota birlikte düşünülür. Yalnız nakarata bakıp dört yarım ses indiren kıtada boğulur.
Transpoze mi, kapo mu
İkisi de "başka tonda çalmak" gibi görünür ama zıt işler yapar:
| Transpoze | Kapo | |
|---|---|---|
| Ton | Değişir (istediğin yöne) | Yükselir |
| Şekiller | Değişir (yeni akorlar) | Aynı kalır |
| Amaç | Sese uydurmak | Şekilleri kolaylaştırmak |
| Yön | Aşağı da olur | Yalnız yukarı |
Pratikte ikisi birlikte kullanılır: önce transpoze ile sese uygun tonu bulursun, sonra o tonda barre akorlar çıkarsa kapoyla şekilleri açarsın. Örnek: şarkı G'de, sesine E daha uygun (−3). E tonunda E–A–B–C#m var, B ve C#m barre. Kapo 4 takıp C–F–G–Am şekillerini basarsın: duyulan ton E, şekiller açık (F hariç). Ya da kapo 2 ile D–G–A–Bm; hangisi daha az barre veriyorsa onu seçersin. Bkz. kapo rehberi.
Sayfalarımızda transpoze
Her şarkı sayfasında akor listesinin yanındaki − ve + düğmeleri şarkıyı yarım ses aşağı ya da yukarı taşır; akor adları, akor kutuları, klavye şekilleri ve kapo önerisi yeni tona göre yeniden hesaplanır. Karaoke modunda altyapı da aynı miktarda taşınır, yani sesine uygun tonda gerçekten söyleyebilirsin. Transpoze edilmiş tonda akor yazımı da tona göre gelir: Bb tonunda Eb yazar, A# değil; F# tonunda C# yazar, Db değil. Bu, tabloda hangi adın seçileceği sorusunun cevabıdır ve gitar sayfalarında sık yapılan bir hatadır.
Grupla çalarken
Transpoze ettiğin tonu herkese söyle, "kapo 2'de C" değil, "D tonunda". Bas ve klavye kapo takmaz, gerçek tonu bilmeleri gerekir. Gitaristler arasında en güvenli dil, gerçek ton + kapo perdesi + şekildir: "D tonu, kapo 2, C şekli". Sayfalarımızdaki "orijinal ton" ve kapo önerisi tam bu üçlüyü verir.
Kısa özet
Transpoze bütün akorları aynı sayıda yarım ses taşır; sese uydurmak içindir. Kapo şekilleri korur, tonu yükseltir; kolaylaştırmak içindir. Önce sese uygun tonu bul, sonra o tonda kapoyla şekilleri aç. Tonu bulmakta zorlanıyorsan ton bulma rehberine bak.